Hakkımda

Sisifos'u bilirsiniz. Kayayı tepeye taşır, kaya yeniden aşağı yuvarlanır ve ertesi gün her şey baştan başlar.

Ben o kayayı yıllarca taşıdım.

Erken kalktım, listeler yaptım, çok çalıştım. Daha fazla çabalarsam, daha disiplinli olursam, biraz daha dayanırsam kayanın bir gün tepede kalacağına inandım.

Ama bazı akşamlar kaya yine aşağıdaydı.

Ve her yuvarlanışında kendime dönüp aynı yere bakıyordum:

Demek ki bende bir eksik var.

Bugün geriye baktığımda görüyorum ki asıl mesele kayanın ağırlığı değildi. Olan biteni açıklamak için kullandığım bakış açısıydı.

Bunu anlamam uzun sürdü.

Çünkü benim hayatımda düşmek yalnızca bir metafor olmadı.

On ameliyat geçirdim. Bazılarından sonra iyileşmem aylar, bazılarından sonra yıllar sürdü. Bir dönem altı ay boyunca yürüyemedim. Sonra yeniden ayağa kalkmayı, adım atmayı, bedenime güvenmeyi öğrendim.

Babamı kaybettim.

Ekonomik kayıplar yaşadım.

Yıllarca içinde olduğum çalışma hayatından ayrıldım.

Sonra başka bir ülkede, başka bir dilde, bildiğim pek çok şeyin artık eskisi kadar işe yaramadığı bir hayatın içinde yeniden başlamam gerekti.

Bunların her birinden sonra kalktım.

Uzun süre bunu gücün tanımı sandım.

Sonra Anka'yı fark ettim.

Anka'nın hikâyesi güzeldir: yanar, küle döner ve küllerinden yeniden doğar.

Bir dönem kendimi tam olarak orada görüyordum.

Ne olursa olsun toparlanıyordum. Devam ediyordum. İnsanlar bana sık sık, “Sen ne kadar güçlüsün,” diyordu.

Ben de gücü, başıma gelenlerden sonra eski halime dönebilmek sanıyordum.

Fakat zamanla başka bir soru rahatsız etmeye başladı beni:

Ya mesele eski halime dönmek değilse?

Bir deneyimden sağ çıkmak ile o deneyim tarafından dönüştürülmek aynı şey değildi.

Yeniden ayağa kalkabilirdim ama dünyaya hâlâ aynı yerden bakıyor olabilirdim.

Aynı korkularla.

Aynı kendini suçlama biçimleriyle.

Aynı “yeterince çabalarsam her şeyi kontrol edebilirim” inancıyla.

İşte burada Anka'nın hikâyesi benim için yetmemeye başladı.

Çünkü ben yalnızca yeniden doğmak istemiyordum.

Yaşadığım şeyden farklı biri olarak çıkabilmek istiyordum.

Sonra Hidra geldi.

Mitolojide Hidra'nın bir başını kesersiniz, yerine iki baş çıkar.

Darbeye yalnızca dayanmaz; darbenin ardından kapasitesi artar.

Nassim Nicholas Taleb'in Antikırılgan kitabında yaptığı ayrım tam da buydu.

Bazı şeyler baskı karşısında kırılır.

Bazıları dayanır ve eski halini korur.

Bazılarıysa yaşadığı düzensizlikten, belirsizlikten ve zorlanmadan öğrenerek daha farklı bir kapasite geliştirir.

Benim yıllardır anlamaya çalıştığım şeyin bir adı vardı:

Antikırılganlık.

Bu düşünce, yıllardır çalıştığım zihniyet alanıyla da başka bir yerden buluşuyordu.

Carol Dweck'in çalışmalarında beni en çok etkileyen şey hiçbir zaman yalnızca “başarılı insanların daha çok çabaladığı” fikri olmadı.

Asıl mesele, insanın başarısızlığı nasıl anlamlandırdığıydı.

Bir aksilik yaşadığımda,

“Bu, benim hakkımda ne söylüyor?”

diye mi soruyorum?

Yoksa,

“Bu deneyim bana ne gösteriyor?”

diye mi?

Bu iki soru birbirine çok benziyor gibi görünebilir.

Ama insanı bambaşka yerlere götürüyor.

İlk soru kimliğimi yargılıyor.

İkincisi merakımı açıyor.

Belki benim zihniyet çalışmalarına bu kadar bağlanmamın nedeni de burada.

Çünkü hayatım boyunca yalnızca insanların ne yaptığını değil, başlarına gelen şeyi kendilerine nasıl anlattıklarını merak ettim.

On sekiz yıl insan kaynaklarında çalışırken yüzlerce insanın işe girişini, yükselişini, tıkanışını, yeniden denemesini ve bazen vazgeçişini gördüm.

Benzer yeteneklere ve benzer imkânlara sahip insanların neden bambaşka yollar çizdiğini düşündüm.

Sonra aynı soruyu kendi hayatıma sordum.

Bir ameliyat yalnızca bir ameliyat mıydı?

Bir kayıp yalnızca kayıp mıydı?

Bir kariyerin sona ermesi başarısızlık mıydı?

Başka bir ülkede yeniden başlamak geriye gitmek miydi?

Yoksa bütün bunların anlamı, onlara nereden baktığımla birlikte değişebilir miydi?

2019'dan beri zihniyet üzerine çalışmamın merkezinde aslında bu soru var.

Çünkü gelişim zihniyeti benim için sürekli olumlu düşünmek değil.

Her düştüğümüzde hemen ayağa kalkmak da değil.

Acıyı inkâr etmek hiç değil.

Bazen yoruluyoruz.

Bazen korkuyoruz.

Bazen eski düşünme biçimlerimize geri dönüyoruz.

Ben de dönüyorum.

Fakat artık orada eskisi kadar uzun kalmıyorum.

Kendimi “Neden yine böyle oldum?” diye yargılamak yerine başka bir soruya dönmeye çalışıyorum:

Burada benim için ne var?

Belki Sisifos, Anka ve Hidra arasındaki asıl fark da burada.

Sisifos aynı kayayı taşır.

Anka yeniden ayağa kalkar.

Hidra ise yaşadığı şeyden yeni bir kapasiteyle çıkar.

Bugün yaptığım işin merkezinde tam olarak bu var.

İnsanlara hiç düşmeyecekleri bir hayat vaat etmiyorum.

Her zorluğun bizi otomatik olarak geliştirdiğine de inanmıyorum. Bazı deneyimler yalnızca acıtır. Bazıları uzun süre iz bırakır.

Ama yaşadığımız şeyle kurduğumuz ilişkiyi değiştirebileceğimize inanıyorum.

Çünkü bazen hayatımızdaki kaya ortadan kalkmaz.

Değişen, onu taşıyan insanın kendisidir.

Bugüne kadar 573 kişiyle birebir çalıştım, on binden fazla kişiye eğitim verdim. Bireysel koçlukta, kurumsal eğitimlerde ve Sanatçının Yolu atölyelerinde yaptığım çalışmanın özü de bu:

İnsanın kendisine anlattığı hikâyeyi fark etmesi, o hikâyenin nerede onu sınırladığını görebilmesi ve başka bir yerden bakmayı deneyebilmesi.

Ben bugün hâlâ kendi hikâyemin içindeyim.

Hâlâ bazen kayayı itiyorum.

Hâlâ bazen yalnızca eski halime dönmeye çalışıyorum.

Ama artık üçüncü bir ihtimalin varlığını biliyorum:

Yaşadığım şeyden yalnızca çıkmak değil, ondan öğrenerek değişmek.

Belki gelişim tam da burada başlıyor.