Zihniyetin Ne?

Neden Tek Bir Zihniyetle Yetinelim?

Bazen insanlara şu soru sorulur: “Senin zihniyetin ne?”

Bu soru masum gibi görünür. Ama içinde ciddi bir varsayım taşır: Herkesin tek bir zihniyeti vardır. Oysa gerçek bu değil.

Araştırmalar bize şunu söylüyor: İnsanlar tek bir zihniyete sahip değildir. Zihniyetimiz, bağlama göre değişir.

Bir alanda cesur, öğrenmeye açık ve ısrarcı olabilirken; başka bir alanda kolayca vazgeçen, kendinden şüphe eden ve “benlik değil” diyen birine dönüşebiliriz.

Bir an durup kendine şu alanlarda bak:

• Matematik
• Müzik
• Dil öğrenme
• İlişkiler
• Ebeveynlik
• İş / liderlik

Muhtemelen bazı alanlarda şunu diyorsun: “Zor ama öğrenirim.”

Ama bazı alanlarda iç ses bambaşka: “Bu bana göre değil.” “Ben bu işlerde iyi değilim.” “Ne kadar uğraşsam da değişmez.”

Bu çelişki tesadüf değil.

Carol Dweck’in çalışmaları bize şunu gösterir: Zihniyet, doğuştan gelen sabit bir özellik değildir. Deneyimlerin, mesajların ve geri bildirimlerin toplamıdır.

Bir alanda: teşvik edildiysek, çabamız fark edildiyse, gelişim yaşayabildiysek, orada gelişim odaklı bir zihniyet geliştirmemiz çok doğaldır.

Ama başka bir alanda: sürekli başarısızlık yaşadıysak, nasıl gelişeceğimiz öğretilmediyse, “bazı insanlar bu işte iyi değildir” mesajını aldıysak, orada düşük gelişim odaklı bir zihniyet oluşur.

• Yani mesele yetenek değil. Maruz kalınan iklimdir.
• Şunu sıkça gözlemleriz: İnsanlar genellikle iyi oldukları alanlarda gelişim zihniyetine sahiptir.
• Bu şu anlama gelir: “Buraya gelmek için çok çalıştım, emeğimi görün.”
• Ama zorlandıkları alanlarda şu cümle devreye girer: “Bu benim kontrolümde değil, ben böyleyim.”
• Bu, farkında olmadan kendimizi koruma biçimimizdir. Ama aynı zamanda kapıları kapatan bir savunmadır.
• Asıl risk şudur: “Gelişebilirsin… ama sadece bazı alanlarda.”
• Bu düşünce içeri sızdığında, farkında olmadan geleceği daraltırız.
• Bir çocuk için düşün: Hayal gücü bir alana takılıyor. Bir tutku filizleniyor.
• Ama iç sesi şunu söylüyorsa: “Ben bu alanda gelişebilecek biri değilim.”
• O çocuk ne yapar? Çoğu zaman denemez bile.

Ve biz şunu kaybederiz: potansiyel bir bilim insanını, bir sanatçıyı, bir lideri, ya da sadece kendi yolunda ilerleyecek bir insanı.

Çocuklara — ya da ekiplerimize — hangi mesajı veriyoruz?

• “Bazı alanlarda gelişebilirsin.” yoksa “İstersen, seçtiğin her alanda gelişebilirsin.”
• Bu iki cümle arasındaki fark, hayat yolu farkıdır.
• İdeal olan, tek tek alanlara sıkışmış bir gelişim anlayışı değil; hayatın tamamına yayılan bir gelişim zihniyetidir.
• Bu şu inancı taşır: “Kim olduğum, hangi alanda gelişebileceğimi sınırlamaz.”
• Hatalar, zorluklar, yavaş ilerleme… Bunlar yetersizlik değil, öğrenmenin doğal parçasıdır.

Evet, hepimizin birden fazla zihniyeti var. Benim de var.

Ama mesele bu değil. Asıl mesele şu: Çocuklara — ve kendimize — şu mesajı veriyor muyuz?

• “İstersen, seçtiğin her alanda büyüyebilirsin.”
• Bir ebeveyn, bir eğitimci, bir lider olarak verebileceğimiz en güçlü mesaj budur.
• Çünkü gelişim zihniyeti, hayatın her alanı için açık bir davettir.